A cidade escolar de A Coruña: um compromisso cívico entre os ensinamentos úteis e o campus universitário

Autores

DOI:

https://doi.org/10.17979/srgphe.2025.29.1.13316

Palavras-chave:

cidade escolar, campus universitário, escolas profissionais, burguesia, arquitetura escolar

Resumo

O objetivo do presente trabalho é analisar a luta da cidade de A Coruña por contar com centros educacionais próprios desde o século XVII, que se reforçou na segunda metade do século XIX e primeira do século XX, quando a burguesia mercantil e ilustrada reclama espaços para as escolas de Náutica, Comércio, Magistério e o instituto de ensino secundário, até consolidar o projeto da Cidade Escolar. A metodologia, de corte qualitativo, parte da consulta e interpretação de relatórios técnicos, bibliografia especializada e fontes hemerográficas. Conclui-se que o esforço singular de A Coruña para contar com centros educativos adaptados às necessidades de uma cidade mercantil e marítima foi prolongado por motivos políticos e econômico-sociais e consolidou-se com o modelo de uma Cidade Escolar única por projeto e precedentes que, Atualmente, debate-se em um complexo engajamento cívico entre os saberes úteis e o campus universitário.

Downloads

Os dados de download ainda não estão disponíveis.

Referências

Abelleira Doldán, Miguel Ángel. “De la Ciudad Cultural a la Ciudad Escolar”. En La Ciudad Jardín coruñesa. Textos para un centenario, editado por Antonio S. Río Vázquez. Grupo de investigación en Historia de la Arquitectura. Universidade de A Coruña., 2021.

Agrasar-Quiroga, Fernando, “Antonio Tenreiro Rodríguez”. Do_co_mo_mo ibérico https://docomomoiberico.com/autoria/antonio-tenreiro-rodriguez/

Agrasar-Quiroga, Fernando. “Ciudad cultural Generalísimo Franco”, Do_co_mo_mo ibérico. https://docomomoiberico.com/edificios/ciudad-cultural-generalisimo-franco/

Alonso Pereira, José Ramón y Abelleira Doldán, Miguel Ángel. “La Ciudad Escolar de A Coruña. Aspiración ciudadana y proyecto urbano”. Sarmiento, nº 18-19, (2015), 85-110. https://doi.org/10.17979/srgphe.2015.18-19.0.4044

Álvarez Álvarez, Carmen. “Revisión de la política de concentración escolar (1960-1980) y cierre de escuelas rurales en la zona norte”. Cabás, nº 30, (2023), 145-162. https://doi.org/10.35072/CABAS.2023.26.10.009

Artigas, Miguel Ángel. “De la Ciudad Escolar Francisco Franco a un campus moderno y estructurado: un paseo por una de las zonas más activas de la capital”, Diario de Teruel, 18 de octubre de 2019. https://www.diariodeteruel.es/teruel/de-la-ciudad-escolar-francisco-franco-a-un-campusmoderno- y-estructurado-un-paseo-por-una-de-las-zonas-mas-activas-de-la-capital

Barreiro Fernández, Xosé Ramón. Historia de la ciudad de La Coruña. La Voz de Galicia, 1986.

Bravo Nieto, Antonio. Arquitectura y urbanismo español en el norte de Marruecos. Junta de Andalucía. Conserjería de obras públicas y transportes, 2000.

Calvo Guillén, Antonio. “Nuestra escuela rural y la concentración escolar rural”, El magisterio español: Periódico de instrucción pública, nº 8959, 19 de marzo de 1932.

Campos Calvo-Sotelo, Pablo (Dir.) Plan director «A Coruña. Campus Didáctico». Documento 2: Espacio Europeo de Educación Superior. Universidade de A Coruña, 2009.

Canoura-Quintana, Francisco. “O IES Salvador de Madariaga. Un edificio histórico que alberga historia da educación”, Eduga. Revista galega do ensino, vol. 82, (2021). https://www.edu.xunta.gal/eduga/2150/nosa-escola/o-ies-salvador-madariaga

Carreiro, María y López, Cándido. “Los lugares del saber, ¿campus didácticos o polígonos docentes?”, La Opinión de A Coruña, 12 de septiembre de 2023.

Castro Morales, Federico. “Huellas arquitectónicas de un proyecto transfronterizo: la identidad andalusí”. En El Protectorado español en Marruecos: la historia trascendida, vol. II, coordinado por Manuel Aragón Reyes. Iberdrola, 2013.

Cruz Orozco, Juan Ignacio. “Los institutos de segunda enseñanza en España. Datos sobre su implantación (1835-1936)”, Educatio siglo XXI, vol. 30, (2012), 233-252.

Iglesia González, Antonio Mª de la. “La Universidad de las Mugeres”, Galicia: revista universal de este reino, nº 19, 1 de octubre de 1865, 294-295.

Iglesias Salvado, José Luis y Cotelo Guerra, Dolores. “Modelos de enseñanza y acreditación del magisterio femenino: la Escuela Normal Superior de Maestras de A Coruña (1880-1898)”. En La acreditación de saberes y competencias. Perspectiva histórica. SEDHE, 2001, 415-424.

Lugrís Freire, Manuel. “A Coruña e a nova edificación”, Heraldo de Galicia: periódico consagrado a los intereses del pueblo galiciano y paladín de la colonia gallega en Cuba, nº 23, 15 de agosto de 1926.

Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes. Anuario estadístico de España. Año I. 1912. Imprenta de la Dirección General del Instituto Geográfico y Estadístico, 1913.

Nodo 248-A. El Caudillo inaugura varios edificios en La Coruña, 6 de octubre de 1947. https://www.youtube.com/watch?v=gaO_Q6Zi-xc

Piniella, Francisco. “La enseñanza técnica del marino mercante en España: una revisión histórica”, Historia de la Educación: revista interuniversitaria, nº 36, (2017), 229-252.

Porto Ucha, Ángel Serafín. “A formación inicial e a profesionalización dos mestres e mestras: Unha aproximación histórica con referencias a Galicia”, Innovación Educativa, 14, (2004), 239-270.

Ruso de Lago, Isabel. “O Instituto da Coruña”, Eduga. Revista galega do ensino, nº 66, (2023). https://www.edu.xunta.gal/eduga/496/nosa-escola/o-instituto-da-coruna

Sambricio, Carlos. “Antonio Tenreiro y la arquitectura de su tiempo”. En Antonio Tenreiro, 1893-1972: obra arquitectónica, editado por Fernando Agrasar-Quintana. Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (COAG), 2007.

Sánchez Rodríguez de Castro, Mª Carmen. El Real Consulado de La Coruña. Impulsor de la Ilustración. Ediciós do Castro., 1992.

Soraluce Blond, José Ramón. “La construcción del Instituto Eusebio da Guarda en el Ensanche coruñés”. En G-Gicap, documentos de traballo, 2016. http://hdl.handle.net/2183/17410

Vázquez Ramil, Raquel y Porto Ucha, Ángel Serafín. “Las escuelas Labaca de A Coruña, un ejemplo de pedagogía manjoniana en un edificio modernista”, Aula, 28, (2022), 263-282. https://doi.org/10.14201/aula202228263282

Vedia y Goossens, Enrique de. Historia y descripción de la ciudad de La Coruña. [Facsímil de la primera edición de 1845]. Instituto José Cornide de Estudios Coruñeses, 1975.

Vega Gil, Leoncio. Las Escuelas Normales en Castilla y León. Amarú, 1988.

Publicado

2026-03-12

Edição

Secção

Miscelânea

Como Citar

A cidade escolar de A Coruña: um compromisso cívico entre os ensinamentos úteis e o campus universitário. (2026). Sarmiento. Revista Galego-Portuguesa de Historia da Educación, 29, 271-294. https://doi.org/10.17979/srgphe.2025.29.1.13316

Artigos Similares

1-10 de 95

Também poderá iniciar uma pesquisa avançada de similaridade para este artigo.