Unha estratexia de prolongación da escolarización das poboacións urbanas: o ensino primario superior en Portugal, 1919-1926

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.17979/srgphe.2025.29.1.13307

Palabras clave:

ensino primario superior, rede escolar, I República Portuguesa, escolarización prolongada

Resumo

O artigo está motivado por unha serie de interrogantes, co fin de lanzar algo de luz sobre o papel desempeñado polas escolas primarias superiores durante o período en que funcionaron (1919 a 1926). Comezarei, con todo, polo final da experiencia. É dicir, polo momento en que se anuncia o abandono deste sector educativo, algunhas personalidades da elite letrada maniféstanse no sentido da permanencia do mesmo; claman, sobre todo, por unha aposta nas seccións técnicas. Posteriormente, baseado nun conxunto de materiais empíricos, buscarei dar contexto ás opinións transmitidas no caso da educación primaria superior. Dedicarei especial atención á definición da rede escolar deste sector de ensino (1920). Por exemplo, considerando as seccións técnicas, tivo en conta a rede as realidades locais? Na última sección do artigo tento comprender ata que punto que o ensino primario superior achegou as formacións escolar e profesional.  

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Biografía do autor/a

  • Carlos Manique da Silva, Universidade de Lisboa: Lisboa, PT
    Carlos Manique da Silva é Doutor en Ciencias da Educación (especialidade Historia da Educación). Actualmente é director do Centro de Formación de Asociación de Escolas Rómulo de Carvalho e colaborador da Unidade de Investigación e Desenvolvemento en Educación e Formación do Instituto de Educación da Universidade de Lisboa. Foi profesor visitante na Universidade Estatal de S. Paulo e na Universidade de Oviedo. Do conxunto de traballos publicados destácanse: Escolas Belas ou Espazos Sans? Unha análise sobre a arquitectura escolar portuguesa (1860-1920), 2002; Publicacións periódicas do Ministerio de Educación. Repertorio Analítico (1861-2009), 2010; e A experiencia das xuntas escolares no municipio de Mafra. Finais do século XIX - I República, 2018. Participou en varios proxectos financiados pola Fundación para a Ciencia e a Tecnoloxía.  

Citas

Afonso, José António. Escolas rurais na 1.ª República Portuguesa (1910-1926): discursos e representações sobre a periferia. Santo Tirso: Whitebooks, 2016.

Alves, Luís Alberto Marques et al. Ensino Técnico (1756-1973). Lisboa: Secretaria-Geral do Ministério da Educação, 2009.

Ávila, Virgínia de & Magalhães, Justino. “Da escola distrital de habilitação para o magistério primário à escola de ensino normal de Leira: uma análise a partir das atas do conselho escolar (1899-1919)”. Cadernos de História da Educação 21 (2022): 1-19.

Azevedo, Rodrigo. “Ensino Liceal ou Ensino Técnico? Estratégias socioeducativas dos pais vianenses (1888- 1947)”. Sarmiento 28 (2024): 142-179.

Baltazar, Isabel et al. “Irene de Vasconcelos”. Em Dicionário As Mulheres e a Unidade Europeia, coord. Isabel Baltazar, Alice Cunha e Isabel Lousada. Lisboa: Assembleia da República, 2021: 383-388.

Barreira, Luiz Carlos. “Escolas primárias superiores em Portugal: uma política pública voltada para a formação do trabalhador urbano”. Educação em Foco 32 (2017): 123-144.

Barreira, Luiz Carlos (2016). “Educação popular em Portugal: professores em defesa das Escolas Primárias Superiores (Porto, 1925)”. Educação Unisinos 20, nº 2 (2016): 155-165.

Barros, João de. A República e a Escola. Lisboa: Aillaud Bertrand, 1920.

Briand, Jean-Pierre & Chapoulie, Jean-Michel. Les collèges du peuple. L’enseignement primaire supérieur et le développement de la scolarisation prolongée sous la Troisième République. Rennes: Presses Universitaires de Rennes, 2011.

Figueiredo, Domingos de. Ensino primário superior (breves notas). Barcelos: Livraria Editora Centro de Novidades, 1925.

Lemos, Álvaro Viana de. “Escolas primárias superiores: trabalhos manuais”. O Ensino do Povo 1 (1925): 3-5.

Magalhães, Justino. Do Portugal das Luzes ao Portugal Democrático. Atlas-Repertório dos Municípios na Educação. Lisboa: Instituto de Educação da Universidade de Lisboa, 2014.

Magalhães, Justino. Da cadeira ao banco. Escola e modernização (séculos XVIII-XX). Lisboa: Educa/ Unidade de I&D de Ciências da Educação, 2010.

Matos, J.; Rodrigues, A.; Candeias, R. “A formação profissional em escolas primárias e em escolas normais primárias portuguesas (1844-1926)”. Educação 42, nº 2 (2019): 178-188.

Nóvoa, António. “A República e a Escola: Das Intenções Generosas ao Desengano das Realidades”. Em Reformas de Ensino em Portugal. Reforma de 1911. Lisboa: IIE, 1989, I (II), IX-XXXIV.

Nóvoa, António (dir). Dicionário de Educadores Portugueses. Porto: Edições ASA, 2003.

Nóvoa, António. Evidentemente. Histórias da Educação. Porto: Edições ASA, 2005.

Ramos, João de Deus. O Estado mestre-escola e a necessidade das escolas primárias superiores. Lisboa: Sociedade Editorial Portugal-Brasil, 1924.

Sampaio, J. S. (1970). “O Ensino Primário Superior. Contribuição Monográfica”. Boletim Bibliográfico e Informativo 12 (1970) 31-64.

Silva, Carlos Manique da. “O ensino primário superior em Sintra (1919-1926)”. Em O Homem vale, sobretudo, pela educação que possui: revisitando a primeira reforma republicana do ensino infantil, primário e normal, orgs. Joaquim Pintassilgo, Áurea Adão e Carlos Manique da Silva. Lisboa: Instituto de Educação da Universidade de Lisboa, 2012, 63-78.

Silva, Carlos Manique da. “Escola Primária Superior Dr. Teixeira de Queiroz Arcos de Valdevez 1920. Relatório. Revista História da Educação (online) 28 (2024): 1-14.

Vicente, Leonel. Jácome Ratton, 140 anos de vivências, da escola e da cidade. Tomar: Município de Tomar, 2024.

Publicada

2026-03-12

Número

Sección

Miscelánea

Cómo citar

Unha estratexia de prolongación da escolarización das poboacións urbanas: o ensino primario superior en Portugal, 1919-1926. (2026). Sarmiento. Revista Galego-Portuguesa de Historia da Educación, 29, 201-224. https://doi.org/10.17979/srgphe.2025.29.1.13307

Artigos similares

1-10 de 120

Tamén pode Iniciar unha busca avanzada por similitude para este artigo.